Τι να δείτε στο εσωτερικό του Palazzo Bo

Η Cortile Antico

Κάθε επίσκεψη ξεκινά εδώ. Η Cortile Antico, η Παλιά Αυλή, είναι ο αναγεννησιακός πυρήνας του μεγάρου, που ξαναχτίστηκε από τον αρχιτέκτονα Andrea Moroni στο δεύτερο μισό του δέκατου έκτου αιώνα γύρω από δύο σειρές κιονοστήρικτων στοών. Αυτό που αξίζει να επιβραδύνετε για να θαυμάσετε είναι ό,τι καλύπτει σχεδόν κάθε επιφάνεια ανάμεσα στις κολόνες: εκατοντάδες λαξεμένα πέτρινα οικόσημα, προς τιμήν πρυτάνεων, καθηγητών και των ιστορικών «εθνών» των φοιτητών — ενώσεων μέσω των οποίων οι φοιτητές από μια δεδομένη χώρα ή περιοχή οργανώνονταν — που εκτείνονται από τους πρώτους αιώνες του πανεπιστημίου έως τα τέλη του δέκατου έβδομου. Κοιτάξτε ψηλά αλλά και γύρω σας· η επάνω στοά φέρει τη δική της σειρά θυρεών, και οι αναλογίες της αυλής σχεδιάστηκαν σκόπιμα ώστε να αποπνέουν μια αίσθηση πομπής, μιας επιβλητικής προσέγγισης προς τις τελετουργικές αίθουσες που ακολουθούν.

Ανάμεσα στα οικόσημα, αναζητήστε εκείνα που σηματοδοτούν πρυτάνεις και καθηγητές από χώρες πέρα από την Ιταλία — το ιστορικό σύστημα των «εθνών» του πανεπιστημίου σήμαινε ότι επί αιώνες οι φοιτητές οργανώνονταν κατά χώρα ή περιοχή προέλευσης και όχι μόνο κατά αντικείμενο σπουδών, και γερμανικές, γαλλικές, πολωνικές και άλλες ξένες κοινότητες άφησαν όλες το σημάδι τους σε αυτούς τους τοίχους, σε πέτρα. Είναι ένα φυσικό αρχείο κάτι που εύκολα ξεχνιέται για την αναγεννησιακή Πάντοβα: για ένα πανεπιστήμιο σε μια αρκετά μετριοπαθή ιταλική πόλη, προσέλκυε φοιτητές και λόγιους από ολόκληρη την Ευρώπη, αιώνες προτού η λέξη «διεθνές» προσκολληθεί στην τριτοβάθμια εκπαίδευση ως εμπορικό πλεονέκτημα.

Η Aula Magna

Η Aula Magna, η Μεγάλη Αίθουσα, ξεκίνησε τη ζωή της ως αίθουσα διδασκαλίας της νομικής σχολής του πανεπιστημίου — η Scuola Grande dei Legisti. Είναι η αίθουσα όπου ο Galileo Galilei δίδαξε μαθηματικά και αστρονομία από το 1592 έως το 1610, και όπου, σύμφωνα με αναφορές, οι εγγραφές αυξήθηκαν τόσο πολύ που η αίθουσα μετά βίας χωρούσε τα μαθήματά του. Σήμερα οι τοίχοι και η οροφή της φέρουν το αποτύπωμα μιας πολύ διαφορετικής εποχής: από τις αρχές της δεκαετίας του 1940, ο σχεδιαστής Gio Ponti αναδιαμόρφωσε το φόντο της αίθουσας, τα καθίσματα τιμής και τους πλάγιους εξώστες ως μέρος της ευρύτερης ανακαίνισης των τελετουργικών αιθουσών του μεγάρου, έτσι ώστε αυτό που βλέπετε είναι μια αναγεννησιακή αίθουσα διδασκαλίας ντυμένη για πανεπιστημιακή τελετουργία του εικοστού αιώνα. Χρησιμοποιείται ακόμη και σήμερα για τελετές απονομής πτυχίων και επίσημες πανεπιστημιακές εκδηλώσεις, κάτι που εξηγεί εν μέρει γιατί η πρόσβαση και η διάταξη μπορεί να ποικίλλουν ελαφρώς ανάλογα με το ακαδημαϊκό ημερολόγιο.

Καθίστε για λίγο, αν το επιτρέπει το πρόγραμμα της περιήγησης, και φανταστείτε την αίθουσα όπως θα την ήξεραν οι φοιτητές του Γαλιλαίου — όχι τον γυαλισμένο τελετουργικό χώρο του σήμερα, αλλά μια αίθουσα διδασκαλίας εν ενεργεία, υπερπλήρη, με έναν καθηγητή στο βήμα του οποίου οι ιδέες για το φυσικό σύμπαν ήταν, όσο ζούσε, ακόμη αμφισβητούμενες και όχι παγιωμένη αλήθεια. Το χάσμα ανάμεσα σε εκείνη τη λειτουργική αίθουσα διδασκαλίας και τη σημερινή προσεκτικά αποκατεστημένη τελετουργική αίθουσα είναι μέρος αυτού που κάνει την Aula Magna άξια μιας στάσης αντί ενός περάσματος χωρίς διακοπή: ελάχιστες αίθουσες οπουδήποτε σας επιτρέπουν να σταθείτε στον ακριβή χώρο όπου μια ιδέα τόσο καθοριστική διδάχθηκε για πρώτη φορά σε μια αίθουσα γεμάτη δύσπιστους, περίεργους φοιτητές.

Ήταν επίσης στην Πάντοβα, ενώ κατείχε αυτή την έδρα, που ο Γαλιλαίος έκανε τη δουλειά πίσω από την πιο διάσημη δημόσια επίδειξή του: την άνοιξη του 1609 κατασκεύασε ένα βελτιωμένο τηλεσκόπιο, και τον Αύγουστο εκείνης της χρονιάς ανέβηκε στο Campanile di San Marco στη Βενετία για να το παρουσιάσει αυτοπροσώπως στον Δόγη και στη Βενετική Γερουσία. Εντυπωσιασμένοι τόσο από το όργανο όσο και από τις προφανείς στρατιωτικές χρήσεις του — τον εντοπισμό πλοίων πολύ μακριά στη θάλασσα πολύ νωρίτερα από ό,τι θα ήταν διαφορετικά ορατά — οι γερουσιαστές διπλασίασαν τον μισθό του και έκαναν τη θέση του στο πανεπιστήμιο μόνιμη για όλη του τη ζωή. Η αίθουσα διδασκαλίας όπου στέκεστε και εκείνη η επίδειξη στην ταράτσα της Βενετίας είναι, στην ουσία, δύο σκηνές από την ίδια σταδιοδρομία στην Πάντοβα.

Η Sala dei Quaranta και η έδρα του Γαλιλαίου

Δίπλα, η Sala dei Quaranta — η Αίθουσα των Σαράντα — λειτουργεί ως προθάλαμος της Aula Magna και πήρε το όνομά της από σαράντα πορτρέτα που στολίζουν τους τοίχους της: λόγιοι, γιατροί και νομικοί που δίδαξαν ή σπούδασαν στην Πάντοβα μεταξύ του δέκατου τέταρτου και του δέκατου ένατου αιώνα, προερχόμενοι από περισσότερες από είκοσι χώρες και ζωγραφισμένα από τον Gian Giacomo dal Forno. Το πιο πολυφωτογραφημένο αντικείμενο της αίθουσας είναι η ίδια η έδρα του Γαλιλαίου — ψηλή, λιτή και κατασκευασμένη, όπως λέει η παράδοση, από τους ίδιους τους φοιτητές του, ώστε ακόμη και οι πίσω σειρές μιας γεμάτης Aula Magna να μπορούν να τον βλέπουν να διδάσκει. Είναι επίσης η αίθουσα που συνδέεται στενότερα με την Elena Lucrezia Cornaro Piscopia, η οποία το 1678 έγινε η πρώτη γυναίκα οπουδήποτε στον κόσμο που απέκτησε πανεπιστημιακό πτυχίο, σε μια εξέταση με τόσο μεγάλη προσέλευση που έπρεπε να μεταφερθεί στον καθεδρικό ναό της Πάντοβας.

Οι σαράντα λόγιοι που είναι ζωγραφισμένοι γύρω από την αίθουσα σχηματίζουν ένα είδος who's-who της ακαδημαϊκής εμβέλειας της Πάντοβας: γιατροί, νομικοί, ουμανιστές και ανατόμοι από την Αλβανία έως τη Σουηδία, τη Σκωτία έως την Ουγγαρία, καθένας επιλεγμένος επειδή σπούδασε ή δίδαξε εδώ κάποια στιγμή μεταξύ του δέκατου τέταρτου και του δέκατου ένατου αιώνα. Διαβάστε μερικά από τα ονόματα καθώς περνάτε, αν ο ξεναγός σας έχει χρόνο να υποδείξει κάποια, και το αποτέλεσμα είναι σωρευτικό — όχι ένας διάσημος καθηγητής, αλλά τέσσερις αιώνες ενός πανεπιστημίου που προσέλκυε σταθερά τους φιλόδοξους και τους περίεργους από πολύ πέρα από τα σύνορα της ίδιας της Ιταλίας, πολύ πριν τα ταξίδια στην ήπειρο γίνουν εύκολα ή συνήθη.

Το Ανατομικό Θέατρο

Το κεντρικό κομμάτι της περιήγησης, και η αίθουσα που θυμούνται οι περισσότεροι επισκέπτες. Ανατέθηκε το 1594 από τον Girolamo Fabrici d'Acquapendente και εγκαινιάστηκε στις 16 Ιανουαρίου 1595, είναι το πρώτο μόνιμο θέατρο που χτίστηκε οπουδήποτε για τη διδασκαλία της ανθρώπινης ανατομής — μια απότομη, χωνόσχημη κατασκευή από ομόκεντρα ξύλινα επίπεδα, στενότερη στο μικρό κεντρικό δάπεδο και φαρδύτερη καθώς ανεβαίνουν, ώστε εκατοντάδες φοιτητές να μπορούν να στέκονται και να βλέπουν ακόμη και κάθετα προς τα κάτω. Οι σημερινοί επισκέπτες στέκονται εκεί όπου κάποτε στεκόταν ο καθηγητής, στο αυθεντικό δάπεδο ανατομής, και κοιτούν προς τα πάνω στους δακτυλίους· η ανάβαση στα επίπεδα δεν έχει ποτέ επιτραπεί. Δίπλα στο θέατρο βρίσκεται ένα μικρό παρακείμενο δωμάτιο που το πανεπιστήμιο αποκαλεί ακόμη ανατομική κουζίνα, όπου τα σώματα προετοιμάζονταν πριν μεταφερθούν στο τραπέζι από κάτω — μια λεπτομέρεια που οι ξεναγοί συνήθως επισημαίνουν και που εύκολα χάνεται χωρίς αυτούς.

Επειδή η αίθουσα είναι μικρή και τα επίπεδα απότομα, ο χώρος αισθάνεται πιο οικείος από ό,τι υποδηλώνουν οι φωτογραφίες — στεκόμενοι στο κέντρο του αυθεντικού δαπέδου, η οπτική γραμμή ανεβαίνει σύντομα και άμεσα μέσα από όλους τους δακτυλίους προς τη μικρή φωτεινή οπή στην κορυφή, και δεν χρειάζεται μεγάλη φαντασία για να αναπαραστήσετε εκατοντάδες φοιτητές στριμωγμένους σε αυτόν τον χώρο, τεντώνοντας τον λαιμό για να δουν ό,τι επεδείκνυε ο καθηγητής από κάτω. Η επιβίωση του θεάτρου, ουσιαστικά αναλλοίωτου από το 1595, είναι από μόνη της αξιοσημείωτη: τα περισσότερα ευρωπαϊκά ανατομικά θέατρα αυτής της εποχής είτε κατεδαφίστηκαν, είτε ξαναχτίστηκαν πέρα από κάθε αναγνώριση, είτε χάθηκαν εντελώς, κάτι που εξηγεί εν μέρει γιατί οι ιστορικοί της ιατρικής αντιμετωπίζουν μια επίσκεψη εδώ ως κάτι πιο κοντά στο να στέκεσαι μέσα σε ένα πρωτογενές ιστορικό τεκμήριο παρά σε μια μουσειακή ανακατασκευή.

Τα δωμάτια του Gio Ponti (μόνο τα σαββατοκύριακα)

Τα Σάββατα, τις Κυριακές και τις δημόσιες αργίες, στα τέσσερα δωμάτια της Ιστορικής διαδρομής προστίθεται ένα πραγματικά διαφορετικό στρώμα του κτιρίου: οι εσωτερικοί χώροι που δημιούργησε ο σχεδιαστής Gio Ponti στα τέλη της δεκαετίας του 1930 και στις αρχές της δεκαετίας του 1940 υπό τον πρύτανη Carlo Anti. Ο Ponti σχεδίασε περίπου πεντακόσια ξεχωριστά κομμάτια — καρέκλες, γραφεία, πόρτες, ντουλάπια, ακόμη και ομπρελοθήκες — για την Πρυτανεία, τη Sala dei Quaranta, την Aula Magna και τις τέσσερις αίθουσες αποφοίτησης των νομικών, της ιατρικής, της φιλολογίας και της φιλοσοφίας, συνεργαζόμενος με τον σχεδιαστή φωτισμού της Fontana Arte Pietro Chiesa. Το αποτέλεσμα είναι εντυπωσιακό ακριβώς επειδή στέκεται απέναντι σε πέτρα αιώνων παλαιότερη: δάπεδα terrazzo με ρίγες, γεωμετρικά ξύλινα έπιπλα και τολμηρές γραμμές του εικοστού αιώνα μέσα σε αίθουσες των οποίων τις αναλογίες θα αναγνώριζε ακόμη και ο Galileo. Είναι μια διαδρομή που ταιριάζει καλύτερα σε επισκέπτες με ενδιαφέρον για το design όσο και για την ιστορία, και είναι ο λόγος που ορισμένοι ταξιδιώτες επιλέγουν σκόπιμα αναχώρηση το Σαββατοκύριακο αντί για καθημερινή.

Αυτό που κάνει την αντίθεση άξια αναζήτησης, και όχι απλώς μια περιέργεια, είναι το πόσο με σιγουριά στέκεται το έργο του εικοστού αιώνα απέναντι στο παλαιότερο κτίριο, αντί να ζητά συγγνώμη για την ύπαρξή του. Ο Ponti δεν προσπάθησε να μεταμφιέσει τα έπιπλά του ως εποχικά ταιριαστά — το terrazzo με ρίγες, τα γεωμετρικά πλαίσια των καρεκλών και τα λιτά ντουλάπια ανήκουν αναμφισβήτητα στη δική τους στιγμή, τις αρχές της δεκαετίας του 1940, σκόπιμα διακριτά από την αναγεννησιακή λιθοδομή γύρω τους. Οι επισκέπτες που έρχονται περιμένοντας ένα αδιάσπαστο ιστορικό ανάκτορο μερικές φορές βρίσκουν την εναλλαγή απότομη στην αρχή· οι επισκέπτες που έρχονται γνωρίζοντας τι να περιμένουν τείνουν να τη θεωρούν μία από τις πιο ενδιαφέρουσες σχεδιαστικές συναντήσεις σε ολόκληρο το κτίριο, ακριβώς επειδή οι δύο εποχές αφήνονται να αντιπαρατεθούν μεταξύ τους αντί να συγχωνευτούν.

Οι τέσσερις αίθουσες αποφοίτησης

Πέρα από τον βασικό ιστορικό άξονα, το Palazzo Bo διατηρεί ακόμη τέσσερις ξεχωριστές αίθουσες αποφοίτησης — για τα νομικά, την ιατρική, τη φιλολογία και τη φιλοσοφία — καθεμία από τις οποίες ανακαινίστηκε από τον Gio Ponti στο πλαίσιο της ανάθεσής του στις αρχές της δεκαετίας του 1940 και καθεμία εξακολουθεί να χρησιμοποιείται σήμερα για την τελετή που κάθε Ιταλός απόφοιτος γνωρίζει καλά, όπου ένας νέος laureato ανακηρύσσεται επίσημα μπροστά στην οικογένεια και το διδακτικό προσωπικό. Αυτές οι αίθουσες εμφανίζονται στη διαδρομή Gio Ponti του Σαββατοκύριακου και όχι στην Ιστορική διαδρομή της καθημερινής, και επειδή παραμένουν ενεργοί τελετουργικοί χώροι, η πρόσβαση μπορεί περιστασιακά να επηρεαστεί από μια πραγματική τελετή αποφοίτησης που λαμβάνει χώρα. Η θέα τους είναι μια υπενθύμιση ότι το Palazzo Bo δεν είναι ένα μουσειακό έκθεμα διατηρημένο στο κεχριμπάρι: οκτώ αιώνες μετά την ίδρυση του πανεπιστημίου, εξακολουθεί να είναι ο τόπος όπου απονέμονται πτυχία, σε αίθουσες που φέρουν ταυτόχρονα αναγεννησιακή λιθοδομή και τα έπιπλα ενός σχεδιαστή του εικοστού αιώνα με ένα μόνο βλέμμα.

Κάθε αίθουσα έχει ελαφρώς διαφορετικό χαρακτήρα ανάλογα με τη σχολή που υπηρετεί — οι λεπτομέρειες στα έπιπλα και τα φινιρίσματα μεταβάλλονται διακριτικά από την αίθουσα των νομικών στην αίθουσα της ιατρικής, υπενθυμίζοντας ότι η ανάθεση του Ponti δεν ήταν μια ενιαία ομοιόμορφη ανακαίνιση αλλά μια μελετημένη απάντηση σε τέσσερις διαφορετικούς κλάδους και τις δικές τους παραδόσεις. Αν η επίσκεψή σας συμπέσει με μια πραγματική τελετή αποφοίτησης σε κάποια από τις αίθουσες, ο ξεναγός σας μπορεί να προσαρμόσει ελαφρώς τη διαδρομή αντί να περάσει μια ομάδα περιήγησης μέσα από τη μέση της — μια μικρή αναστάτωση που είναι επίσης, κατά τον τρόπο της, η πιο σαφής απόδειξη ότι το Palazzo Bo είναι ακόμη ένα ζωντανό πανεπιστημιακό κτίριο και όχι ένα μουσειακό έκθεμα διατηρημένο στο κεχριμπάρι.